Những năm qua, nhiều công ty lớn đã và đang thực hiện quá trình chuyển giao thế hệ theo những cách khác nhau. Tại Vingroup, hai con trai của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đang được đảm nhận những vị trí quan trọng liên quan đến VinFast và Green SM.
Ở SHB và T&T Group, hai con trai của ông Đỗ Quang Hiển (bầu Hiển) hiện đều giữ các vị trí lãnh đạo cấp cao. Tại Techcombank, con trai ông Hồ Hùng Anh cũng đã xuất hiện trong cơ cấu cổ đông và hệ sinh thái liên quan.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, bà Đặng Huỳnh Ức My – con gái của ông Đặng Văn Thành và bà Huỳnh Bích Ngọc là gương mặt đại diện cho thế hệ lãnh đạo kế cận mới tại hệ sinh thái TTC và AgriS. Hay tại Tập đoàn Thủy sản Minh Phú, bà Lê Thị Dịu Minh – con gái của gia đình sáng lập cũng đang tham gia sâu vào hoạt động quản trị doanh nghiệp.
Ngoài ra, một số công ty như REE, Novaland, Quốc Cường Gia Lai và Xây dựng Hòa Bình cũng đang bắt đầu bước vào quá trình chuyển giao lãnh đạo, nơi thế hệ F1 không còn chỉ xuất hiện mang tính biểu tượng mà đang thực sự tiếp quản những chiếc ghế quyền lực nhất, chèo lái sự nghiệp kinh doanh của gia đình qua những giai đoạn khác nhau.
REE và cuộc chuyển giao từng bước
Công ty CP Cơ Điện Lạnh (mã CK: REE) vừa thông báo thay đổi bà Nguyễn Thị Mai Thanh từ nhiệm chức vụ Chủ tịch và đồng thời từ nhiệm Thành viên HĐQT REE, có hiệu lực từ ngày 10/07/2026 nhằm tuân thủ các yêu cầu đối với vị trí Tổng Giám đốc theo quy định tại Điều lệ Công ty và pháp luật có liên quan.
Người kế nhiệm bà Nguyễn Thị Mai Thanh ở vị trí Chủ tịch HĐQT là ông Lee Liang Whye, hiện là Thành viên HĐQT đại diện cho cổ đông ngoại Platinum Victory Pte. Ltd.
Sau miễn nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc kiêm Người đại diện theo pháp luật đối với ông Ashok Ramachandran, có hiệu lực kể từ ngày 31/05/2026, REE bổ nhiệm ông Nguyễn Ngọc Thái Bình (SN 1982, con trai bà Thanh), hiện là Phó Tổng Giám đốc kiêm Thành viên HĐQT của REE, giữ chức vụ Tổng Giám đốc kiêm Người đại diện theo pháp luật mới của công ty, có hiệu lực từ ngày 10/07/2026. Ông Bình đã có khoảng 18 năm làm việc tại REE.
Bà Nguyễn Thị Mai Thanh và con trai.
Bà Nguyễn Thị Mai Thanh (SN 1952) là một trong những nữ doanh nhân kỳ cựu nhất trên sàn chứng khoán Việt Nam. Tốt nghiệp ngành điện lạnh tại Đức, bà từng trải qua thời gian phục vụ trong ngành quân y trước khi trở về Việt Nam năm 1982 và tham gia điều hành Xí nghiệp Cơ điện lạnh.
Từ khi REE cổ phần hóa năm 1993 đến nay, bà gần như luôn gắn bó với vị trí lãnh đạo cao nhất. Dưới thời bà Mai Thanh, REE từ một doanh nghiệp cơ điện đã phát triển thành tập đoàn đa ngành với các trụ cột lớn như cơ điện công trình, bất động sản văn phòng và năng lượng tái tạo.
Tại thời điểm chuyển giao, doanh nghiệp đang sở hữu nền tảng tài chính thuộc nhóm mạnh nhất thị trường với tổng tài sản gần 40.700 tỷ đồng. Tiền mặt, tiền gửi và đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn hơn 7.800 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hơn 14.266 tỷ đồng. Vốn hóa thị trường khoảng 32.600 tỷ đồng.
Dù rời các vị trí quản trị trực tiếp, bà Mai Thanh vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng khi đảm nhiệm chức Chủ tịch Ủy ban Chiến lược trực thuộc HĐQT. Đây được xem là vị trí giúp bà tiếp tục tham gia định hướng, tư vấn và giám sát các chiến lược dài hạn của REE trong giai đoạn chuyển giao thế hệ lãnh đạo.
Cuộc chuyển giao bất thành tại Xây dựng Hòa Bình
Nếu REE là ví dụ về chuyển giao tương đối êm đẹp thì Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình lại cho thấy sự phức tạp của quá trình này.
Cuối năm 2022, ông Lê Viết Hải bất ngờ từ nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT nhằm tạo điều kiện đưa con trai là Lê Viết Hiếu lên ghế Tổng Giám đốc.
Kế hoạch khi đó được HĐQT thông qua với sự đồng thuận tuyệt đối. Tuy nhiên chỉ ít ngày sau, doanh nghiệp bất ngờ thay đổi, hoãn toàn bộ thay đổi nhân sự đã công bố.
Biến động này nhanh chóng làm dấy lên nghi vấn về mâu thuẫn nội bộ và cuộc chuyển giao cuối cùng không thể hoàn tất. Đến nay, sau hơn 3 năm, Hòa Bình vẫn chưa bổ nhiệm Tổng Giám đốc chính thức.
Trường hợp của Xây dựng Hòa Bình cho thấy chuyển giao thế hệ tại doanh nghiệp niêm yết chưa bao giờ đơn thuần là câu chuyện “trao ghế”, mà còn liên quan trực tiếp tới quyền lực, khả năng kiểm soát doanh nghiệp và niềm tin của cổ đông.
Quý I/2026, Xây dựng Hoà Bình ghi nhận doanh thu thuần đạt 1.322 tỷ đồng, tăng 91% so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ các dịch vụ xây dựng. Lợi nhuận gộp đạt khoảng 40 tỷ đồng, nhưng biên lợi nhuận gộp vẫn duy trì ở mức khá mỏng. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 22,7 tỷ đồng, gấp hơn 4 lần cùng kỳ năm trước.
Năm 2025, doanh thu cả năm đạt 4.620 tỷ đồng, giảm 28% so với năm 2024. Lợi nhuận sau thuế đạt 251 tỷ đồng, giảm đến 74% so với cùng kỳ. Mặc dù lợi nhuận phục hồi, Xây dựng Hòa Bình vẫn đang đối mặt với các thách thức lớn như ý kiến ngoại trừ từ đơn vị kiểm toán liên quan đến công nợ, đồng thời dẫn đầu danh sách các doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội tại TP.HCM.
Quốc Cường Gia Lai: Chuyển giao giữa khủng hoảng
Năm 2024, bà Nguyễn Thị Như Loan bị khởi tố liên quan vụ án tại lô đất 39-39B Bến Vân Đồn. Ngay sau đó, ông Nguyễn Quốc Cường, con trai bà Loan quay trở lại nắm vị trí Tổng Giám đốc.
Sự trở lại của ông Cường không nằm trong một lộ trình chuyển giao được chuẩn bị trước, mà diễn ra giữa lúc doanh nghiệp đối mặt áp lực pháp lý và tài chính lớn.
Sau hai năm tái xuất, Quốc Cường Gia Lai vẫn đang phải xử lý nhiều vấn đề tồn đọng, bao gồm khoản nợ liên quan dự án Phước Kiển và các nghĩa vụ pháp lý phát sinh.
Trong quý I/2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu khoảng 69,3 tỷ đồng, giảm gần 38% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế đạt 15,56 tỷ đồng, tăng gần 90%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc tiết giảm mạnh chi phí tài chính, bán hàng và quản lý doanh nghiệp thay vì tăng trưởng từ hoạt động cốt lõi.
Điểm đáng chú ý là mảng bất động sản – nguồn thu chính của Quốc Cường Gia Lai vẫn chưa phục hồi rõ rệt. Doanh thu sụt giảm mạnh cho thấy tiến độ triển khai và ghi nhận doanh thu từ các dự án còn khá chậm.
Áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở dòng tiền và nghĩa vụ tài chính liên quan dự án Bắc Phước Kiển. Tính đến cuối quý I/2026, doanh nghiệp đã hoàn trả khoảng 1.300 tỷ đồng trong tổng số gần 2.883 tỷ đồng liên quan nghĩa vụ thi hành án vụ bà Trương Mỹ Lan.
Novaland chuyển giao vào giai đoạn tái cấu trúc
Tại Novaland cũng chứng kiến sự xuất hiện nổi bật hơn của thế hệ kế cận. Ông Bùi Cao Nhật Quân – con trai ông Bùi Thành Nhơn được bầu làm Chủ tịch HĐQT nhiệm kỳ 2026-2031. Trong khi đó, ông Nhơn chuyển sang vai trò Chủ tịch Ủy ban Chiến lược - ESG.
Điều đáng chú ý là cuộc chuyển giao diễn ra trong lúc Novaland vẫn đang tái cấu trúc mạnh về dòng tiền, nợ vay và triển khai dự án. Doanh nghiệp hiện còn gánh khối nợ vay tài chính hàng chục nghìn tỷ đồng, tạo áp lực rất lớn lên thế hệ lãnh đạo mới.
Sau giai đoạn khủng hoảng thanh khoản kéo dài từ 2022-2025, Novaland đặt kế hoạch kinh doanh 2026 với tăng 3,2 lần so với kết quả thực hiện năm 2025; mục tiêu 2026 có lãi với kế hoạch lợi nhuận sau thuế đạt 1.852 tỷ đồng; Bàn giao hơn 2.600 sản phẩm; Cấp hơn 4.300 sổ hồng cho các dự án tại TP.HCM; Tiếp tục mở bán hơn 2.100 sản phẩm mới,...
Các dự án được Novaland xác định ưu tiên hoàn thiện gồm: Aqua City, NovaWorld Phan Thiết, NovaWorld Hồ Tràm, The Grand Manhattan, Victoria Village
Dù đặt kế hoạch phục hồi mạnh, Novaland hiện vẫn mang gánh nặng tài chính rất lớn. Theo các báo cáo mới nhất, tổng dư nợ vay tài chính vẫn quanh mức 69.000 tỷ đồng, nợ trái phiếu còn khoảng 23.800 tỷ đồng, tổng nợ phải trả hơn 193.000 tỷ đồng.
Doanh nghiệp cho biết vẫn đang tiếp tục đàm phán tái cấu trúc nợ và khẳng định chưa phát sinh nợ xấu mới tại các khoản vay trong nước.
Những điểm đáng chú ý khác là ĐHĐCĐ đã thông qua kế hoạch: Phát hành riêng lẻ tối đa 800 triệu cổ phiếu; Tiếp tục phương án hoán đổi nợ trái phiếu bằng cổ phiếu; Gia hạn lô trái phiếu quốc tế hơn 300 triệu USD đến năm 2028
TNG và bài toán pháp lý trong mô hình “cha Chủ tịch – con Tổng Giám đốc”
Đầu năm 2025, CTCP Đầu tư Thương mại TNG từng bị xử phạt liên quan mô hình Chủ tịch HĐQT và Tổng Giám đốc có quan hệ gia đình.
Sau đó, ông Nguyễn Đức Mạnh – con trai ông Nguyễn Văn Thời được chuyển sang giữ vị trí Phó Chủ tịch thường trực HĐQT trước khi chính thức tiếp quản ghế Chủ tịch vào năm 2026, còn ông Thời thôi giữ chức Chủ tịch HĐQT sau 33 năm lãnh đạo.
Đây được xem là bước đi nhằm phù hợp hơn với yêu cầu quản trị doanh nghiệp đại chúng. Ông Thời dự kiến sẽ chuyển sang đảm nhiệm vai trò Phó Chủ tịch HĐQT thường trực.
Ông Nguyễn Văn Thời, sinh năm 1958, là một trong những Chủ tịch lâu năm nhất ngành dệt may Việt Nam.
Ông giữ chức vụ Phó Giám đốc Xí Nghiệp may Bắc Thái từ tháng 3/1993. Đến tháng 10/1993, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Xí nghiệp. Năm 2003, sau khi cổ phần hoá công ty đổi tên thành Công ty Cổ phần May xuất khẩu Thái Nguyên, ông Thời là Chủ tịch HĐQT. Đến 2007, Công ty đổi tên thành Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG và niêm yết trên sàn giao dịch CK Hà Nội, mã CK là TNG.
Năm 2025, doanh thu thuần đạt gần 8.699 tỷ đồng, tăng khoảng 13,6% so với mức 7.656 tỷ đồng của năm 2024. Lợi nhuận gộp ghi nhận 1.239 tỷ đồng, tương ứng với biên lợi nhuận gộp khoảng 14,2%. Lợi nhuận sau thuế đạt 393 tỷ đồng, tăng hơn 24,8% so với năm trước (314,8 tỷ đồng). Đây là mức doanh thu và lợi nhuận sau thuế cao nhất trong lịch sử hoạt động của doanh nghiệp.
Năm 2026, TNG đặt mục tiêu doanh thu 9.500 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 450 tỷ đồng, lần lượt tăng 9% và 14% so với năm trước.
Thế hệ founder đang bước vào giai đoạn chuyển giao cốt lõi
Phần lớn thế hệ founder đầu tiên của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đã bước qua tuổi 60-70. Sau nhiều thập kỷ xây dựng doanh nghiệp, bài toán lớn nhất lúc này không còn chỉ là tăng trưởng, mà là làm sao chuyển giao quyền lực mà không tạo ra biến động.
Founder có thể xây dựng doanh nghiệp bằng uy tín cá nhân, khả năng quyết định tập trung và tầm nhìn chiến lược. Nhưng để doanh nghiệp tồn tại qua thế hệ thứ hai, cấu trúc quản trị và tính ổn định của hệ thống mới là yếu tố quyết định.
Thực tế cho thấy, chuyển giao thế hệ tại doanh nghiệp niêm yết chưa bao giờ chỉ là chuyện “ai ngồi ghế nào”, mà là phép thử lớn về quyền lực, quản trị và khả năng duy trì niềm tin thị trường đối với những doanh nghiệp trị giá hàng tỷ USD.
