Giữa những đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị và áp lực chi phí leo thang trên toàn cầu, doanh nghiệp Việt không còn lựa chọn nào khác ngoài việc thích ứng nhanh hơn, đi sâu hơn vào chuỗi giá trị và xây dựng năng lực cạnh tranh từ chính nội lực của mình.
Từ nông sản đến dệt may, nhiều doanh nghiệp đang chủ động xoay trục thị trường, đầu tư chế biến sâu, siết chặt liên kết với người sản xuất và tối ưu chi phí để giữ vững vị thế trong một thế giới đầy biến động.
Xoay trục thị trường, củng cố vùng nguyên liệu
Ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Phúc Sinh nói rằng, những thách thức địa chính trị như xung đột tại khu vực Trung Đông đã tác động trực tiếp đến doanh số tại một số thị trường truyền thống, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng xoay trục sang các khu vực khác như Bắc Mỹ, châu Âu và các nước châu Á. Trong bối cảnh đó, các thị trường láng giềng như Thái Lan đang trở thành những đối tác thanh toán nhanh và giàu tiềm lực cho nông sản Việt Nam.
Theo ông Thông, chiến lược then chốt của doanh nghiệp vẫn nằm ở việc liên tục đầu tư vào các nhà máy chế biến sâu và thắt chặt mối liên kết với người nông dân. Việc xây dựng vùng nguyên liệu không thể tách rời khỏi các chương trình phát triển bền vững và hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp cho người trồng trọt.
Ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Phúc Sinh.
Thay vì chỉ dựa vào các hợp đồng kinh tế cứng nhắc vốn dễ bị phá vỡ khi giá cả biến động, doanh nghiệp nên tập trung vào việc cung cấp dịch vụ đào tạo, hướng dẫn chuyên môn để cùng nông dân tạo ra sản phẩm chất lượng cao. Khi doanh nghiệp mang lại giá trị gia tăng thông qua đào tạo và hệ thống kết nối thị trường, lợi nhuận bền vững sẽ được thu về một cách tự nhiên trong dài hạn.
"Việt Nam hiện đang sở hữu một bệ đỡ kinh tế tuyệt vời từ nền nông nghiệp dồi dào, giúp duy trì chi phí sinh hoạt ở mức hợp lý so với tình trạng lạm phát cao tại Hoa Kỳ hay châu Âu", ông Thông chia sẻ.
Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group.
Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho hay, trong năm 2025 ngành rau quả đã có một năm ấn tượng khi đạt 8,5 tỷ USD. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu được 2,06 tỷ USD, tăng hơn 22% so với cùng kỳ năm ngoái.
Dù vậy, vừa qua, có những phản hồi về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ở một số thị trường, theo ông Tùng, tỉ lệ vi phạm rất nhỏ đối với một số loại hàng, nhưng nếu không kiểm soát tốt nguồn gốc vùng trồng và khâu truyền thông, vấn đề sẽ trở nên nghiêm trọng.
Chưa kể, những căng thẳng địa chính trị trên thế giới khiến việc vận chuyển hàng hóa sang các thị trường xa như châu Âu hay bờ Đông nước Mỹ hiện phải kéo dài thêm 10 đến 15 ngày.
"Điều này khiến các loại quả không đáp ứng được yêu cầu bảo quản bị tê liệt, trong khi những loại xuất khẩu được lại phải gánh chi phí logistics rất cao. Việc tiếp cận thị trường Trung Đông hiện nay cũng bị hạn chế", ông Tùng chia sẻ.
Song, ông Tùng cũng cho biết, hiện tại, trình độ canh tác và năng lực tiếp cận thị trường của nông dân rất tốt, chúng ta đã xây dựng được nền tảng xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Úc, Canada và Trung Quốc.
Theo Chủ tịch Vina T&T Group, khi xuất khẩu, doanh nghiệp luôn đặt thương hiệu vùng trồng và địa danh lên hàng đầu thay vì mang thương hiệu doanh nghiệp.
"Khi xuất khẩu dừa năm 2017, chúng tôi sử dụng tên "Dừa xiêm Bến Tre", hay nhãn hiệu "Bưởi da xanh Bến Tre". Việc này tạo thành một thương hiệu chung trên thị trường, giúp khách hàng nhận diện được địa danh và thổ nhưỡng đặc trưng. Mục tiêu của chúng tôi là mỗi quả, mỗi lô hàng xuất đi đều mang theo uy tín của doanh nghiệp và danh dự của người sản xuất. Nhờ cách làm này và sự ủng hộ của bà con cũng như chính quyền địa phương, chúng tôi đã tạo dựng được chỗ đứng vững chắc trên thị trường xuất khẩu", ông Tùng tự hào nói.
Tối ưu chi phí, tăng năng suất để giữ sức cạnh tranh
Không chỉ lĩnh vực nông nghiệp, các doanh nghiệp sản xuất cũng chịu sức ép lớn từ biến động toàn cầu. Ông Thân Đức Việt - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 cho biết, ngành may mặc hiện có tới 30 - 40% nguyên liệu phụ thuộc vào các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ như sợi polyester, sợi nhân tạo hay bao bì nhựa. Khi giá dầu leo thang, chi phí sản xuất của doanh nghiệp cũng tăng theo, trong khi giá gia công vẫn bị khách hàng ép ở mức thấp.
Ông Thân Đức Việt - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10.
Trước áp lực chi phí gia tăng và thị trường nhiều biến động, May 10 đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm duy trì hiệu quả sản xuất - kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.
"Trọng tâm đầu tiên là kiểm soát và tiết giảm chi phí. Doanh nghiệp tăng cường quản lý tiêu hao năng lượng, đặc biệt là điện - yếu tố chiếm tỉ trọng lớn trong chi phí sản xuất. Đồng thời, các định mức sử dụng nguyên vật liệu được kiểm soát chặt chẽ hơn, quy trình sản xuất được tối ưu nhằm giảm thiểu lãng phí", ông Việt cho hay.
Song song đó, May 10 đẩy mạnh nâng cao năng suất lao động. Trong bối cảnh khách hàng không chấp nhận tăng giá, việc cải thiện năng suất được xem là giải pháp then chốt để bù đắp chi phí và bảo vệ biên lợi nhuận. Đây cũng là xu hướng chung của ngành dệt may trong giai đoạn hiện nay, khi các doanh nghiệp chuyển từ "giữ đơn hàng" sang "tăng giá trị".
