Khi cây xăng trở thành một phần quen thuộc của hạ tầng giao thông, ít ai nghĩ rằng vài thập kỷ sau, bãi đỗ xe, khách sạn, trung tâm thương mại hay thậm chí các trạm dừng nghỉ trên cao tốc sẽ bắt đầu tính đến chuyện lắp đặt thêm các điểm sạc điện.
Làn sóng điện hóa phương tiện đang tạo ra một thị trường hoàn toàn mới. Nhưng nếu như giai đoạn đầu, câu hỏi của các nhà đầu tư là "có nên xây trạm sạc hay không", thì ở thời điểm hiện tại, câu hỏi quan trọng hơn lại là "làm thế nào để trạm sạc có khách".
Bởi trong nền kinh tế số, sở hữu hạ tầng chưa chắc đã đồng nghĩa với sở hữu người dùng.
Khi trạm sạc trở thành một loại hạ tầng mới
Theo Bộ Công thương, Việt Nam dự kiến có khoảng 1 triệu ô tô điện lưu thông trên đường tính đến năm 2030. Điều này đồng nghĩa xe điện sẽ tiếp tục là một trong những xu hướng quan trọng của ngành giao thông trong thập kỷ tới. Sự gia tăng của lượng xe lưu hành cũng kéo theo nhu cầu mở rộng hạ tầng sạc. Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần đầu tư khoảng 2,2 tỷ USD cho hạ tầng sạc giai đoạn đến năm 2030 để phục vụ mục tiêu điện hoá giao thông.
Việt Nam cần khoảng 2,2 tỷ USD đầu tư cho hạ tầng sạc đến năm 2030.
Khác với cây xăng truyền thống, mạng lưới sạc điện không nhất thiết phải được xây dựng bởi một vài doanh nghiệp lớn. Các khách sạn, trung tâm thương mại, bãi đỗ xe, khu nghỉ dưỡng hay các doanh nghiệp vận hành trạm dừng nghỉ đều có thể trở thành một phần của hệ sinh thái này.
Điều đó mở ra cơ hội kinh doanh mới nhưng đồng thời cũng khiến thị trường trở nên phân mảnh hơn.
Một trạm sạc dù được đầu tư hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng nhưng nếu không được người dùng biết đến, tỷ lệ khai thác thấp sẽ khiến thời gian hoàn vốn kéo dài. Trong khi đó, việc tự xây dựng ứng dụng riêng, hệ thống thanh toán riêng hay tìm kiếm khách hàng lại là bài toán không dễ với phần lớn nhà đầu tư.
Nói cách khác, xây dựng hạ tầng mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở khả năng kết nối hạ tầng đó với người dùng.
Trong giai đoạn đầu của nhiều ngành kinh tế số, việc mỗi doanh nghiệp tự phát triển hệ thống riêng là điều bình thường. Nhưng khi thị trường đạt tới một quy mô nhất định, mô hình này bắt đầu bộc lộ những hạn chế.
Nếu mỗi hãng hàng không hay khách sạn đều yêu cầu khách hàng sử dụng một ứng dụng riêng, thị trường sẽ xuất hiện hàng chục nền tảng đặt vé, phòng khách sạn khiến chi phí tìm kiếm khách hàng và tiếp cận thông tin của người dùng sẽ tăng lên đáng kể.
Ngành sạc xe điện cần một nền tảng chung để vận hành hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực xã hội.
Ngành sạc xe điện cũng đang đứng trước bài toán tương tự.
Việc mỗi đơn vị vận hành xây dựng một hệ thống riêng đồng nghĩa với việc người dùng phải cài nhiều ứng dụng, tạo nhiều tài khoản, sử dụng nhiều phương thức thanh toán khác nhau. Ngược lại, các chủ trạm cũng phải đầu tư thêm nguồn lực cho công nghệ, vận hành và tiếp thị.
Điều này vô hình trung làm tăng chi phí của toàn xã hội.
Bài học từ thu phí không dừng – một nền tảng, nhiều bên cùng hưởng lợi
Câu chuyện này không xa lạ với Việt Nam.
Trước khi hệ thống thu phí không dừng được triển khai rộng rãi, mỗi lần qua trạm BOT, phương tiện phải dừng lại để thanh toán bằng tiền mặt. Không chỉ gây ùn tắc, cách vận hành này còn khiến chi phí xã hội tăng lên, từ nhiên liệu tiêu hao, thời gian chờ đợi đến chi phí nhân lực.
Sự xuất hiện của ETC đã giúp thay đổi điều đó.
Điều đáng chú ý là giải pháp thu phí không dừng ETC không đòi hỏi phải xây thêm cao tốc hay mở rộng các trạm thu phí mới. Giá trị mà hệ thống này mang lại nằm ở việc tạo ra một chuẩn kết nối chung, giúp kết nối dữ liệu và liên thông thanh toán giữ các tuyến đường, trạm thu phí và phương tiện giao thông trên cùng một nền tảng.
Nhờ đó, nguồn lực xã hội được sử dụng hiệu quả hơn, chi phí vận hành giảm xuống và trải nghiệm của người dùng được cải thiện.
VETC kỳ vọng tạo ra ECT mới trong hệ sinh thái sạc điện.
Theo nhiều chuyên gia, khi thị trường sạc điện bước vào giai đoạn phát triển mạnh hơn, nhu cầu về một lớp hạ tầng số tương tự cũng sẽ ngày càng rõ nét.
Trên thế giới, xu hướng platform economy (kinh tế nền tảng) đang ngày càng phổ biến.
Booking không xây khách sạn nhưng giúp hàng triệu phòng lưu trú được khai thác hiệu quả hơn. Grab không sở hữu phần lớn phương tiện nhưng lại kết nối được tài xế với hành khách. Các nền tảng thanh toán số cũng không trực tiếp tạo ra giao dịch, nhưng giúp người dùng và doanh nghiệp kết nối với nhau thuận tiện hơn.
Điểm chung của các mô hình này là giảm sự trùng lặp về nguồn lực, giúp nhiều bên cùng phát triển trên một hệ sinh thái chung thay vì mỗi doanh nghiệp tự xây dựng mọi thứ từ đầu.
Trong lĩnh vực sạc điện, xu hướng này cũng đang dần xuất hiện.
Thay vì tự phát triển ứng dụng, hệ thống thanh toán và công cụ quản lý riêng, các đơn vị vận hành có thể kết nối với những nền tảng trung gian để tiếp cận lượng người dùng lớn hơn và tối ưu hiệu quả khai thác hạ tầng.
VETC sẽ tạo ra ETC mới trong hệ sinh thái sạc điện
Đó cũng là hướng đi mà VETC đang lựa chọn.
Sau nhiều năm xây dựng hệ sinh thái giao thông số với hàng triệu người dùng, doanh nghiệp này vừa ra mắt nền tảng VETC Trạm sạc với mục tiêu kết nối các mạng lưới sạc trên cùng một hệ thống.
Thay vì tham gia cuộc đua xây dựng trạm sạc, VETC lựa chọn đóng vai trò nền tảng kết nối.
Với VETC Trạm sạc, người dùng sẽ dễ dàng hơn trong việc thực hiện tìm kiếm, dẫn đường, thanh toán và quản lý phiên sạc trên một ứng dụng duy nhất. Trong khi đó với các đối tác vận hành trạm sạc, nền tảng này giúp rút ngắn thời gian tích hợp, tận dụng hạ tầng thanh toán có sẵn và tiếp cận tệp khách hàng lớn từ hệ sinh thái VETC mà không cần đầu tư thêm quá nhiều nguồn lực cho công nghệ hay marketing.
Ngoài hệ thống sạc Smart Charge của Tasco, đã có hàng loạt đối tác lớn như Ford, ESKY, Rabbit EVC, Eboost, ChargeLink hay Nova Charge cũng đã tham gia kết nối với VETC Trạm sạc.
Mô hình này phản ánh một xu hướng đang ngày càng rõ nét trong nền kinh tế số: thay vì mỗi doanh nghiệp tự xây dựng một hệ sinh thái khép kín, nhiều bên có thể cùng phát triển trên một nền tảng chung.
Nếu như giai đoạn đầu của thị trường xe điện là cuộc đua xây dựng hạ tầng, thì giai đoạn tiếp theo có thể là cuộc đua tối ưu hiệu quả khai thác hạ tầng đó. Bởi giá trị của một trạm sạc không chỉ nằm ở số lượng bộ sạc được lắp đặt, mà còn nằm ở khả năng kết nối với người dùng.
Cũng giống như ETC đã từng giúp chuẩn hóa hoạt động thu phí đường bộ, những nền tảng kết nối đang được kỳ vọng sẽ giúp thị trường sạc điện giảm bớt sự phân mảnh, tiết kiệm nguồn lực xã hội và tạo ra một hệ sinh thái mà nhiều bên cùng có thể hưởng lợi.
Và trong một thị trường đang phát triển rất nhanh như xe điện, đó có thể mới là cuộc đua đáng chú ý nhất.
