Sau khi sắp xếp, sáp nhập địa giới hành chính, tỉnh Quảng Ngãi hiện có 56 nhà máy thủy điện, với tổng công suất lắp máy đạt hơn 1.085 MW. Các công trình này phân bố chủ yếu trên lưu vực sông Trà Khúc, sông Sê San, sông Vệ và sông Pô Kô - những hệ thống sông đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết lũ, cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh.
Thu ngàn tỉ đồng, vẫn lo quy trình xả lũ
Theo ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, năm 2025, tổng sản lượng điện từ các nhà máy trên địa bàn ước đạt 5,93 tỉ KWh, đóng góp ngân sách nhà nước khoảng 1.365 tỉ đồng. Ngoài ra, 6 dự án thủy điện liên tỉnh Gia Lai - Quảng Ngãi cũng phát lên lưới quốc gia khoảng 6,2 tỉ KWh, nộp ngân sách tỉnh Quảng Ngãi hơn 1.000 tỉ đồng (riêng năm 2025 đạt khoảng 1.037 tỉ đồng).
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, các hồ chứa đã phát huy vai trò điều tiết dòng chảy, cắt giảm lũ và cấp nước sản xuất, sinh hoạt, góp phần ổn định đời sống người dân vùng hạ du. Sở Công Thương đánh giá trong năm 2025, các chủ đầu tư cơ bản chấp hành nghiêm quy định về an toàn đập, thực hiện đầy đủ công tác quan trắc và phương án ứng phó khẩn cấp. Dù thiên tai diễn biến phức tạp, song các công trình vẫn vận hành ổn định, không xảy ra sự cố nghiêm trọng.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc. Tại các dự án như Đăkđrinh, Sơn Trà 1 và ĐăkBa, công tác thủ tục đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thanh lý rừng phòng hộ vẫn kéo dài, chưa được xử lý dứt điểm.
Thủy điện Nước Trong (tỉnh Quảng Ngãi)
Không chỉ vướng mắc về thủ tục đất đai, vấn đề đáng lo ngại hơn nằm ở những hạn chế trong quy trình vận hành. Hệ thống quan trắc, dự báo tại các lưu vực sông nhỏ chưa đáp ứng yêu cầu trước tình hình thời tiết cực đoan. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị thiếu đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành liên hồ chứa - yếu tố then chốt trong điều tiết lũ.
Một lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi thẳng thắn nhìn nhận một số chủ đầu tư còn thiếu chủ động trong chia sẻ dữ liệu mưa thực tế và chưa linh hoạt hạ thấp mực nước hồ để đón lũ. Cá biệt, có đơn vị xả nước về hạ du trong mùa khô ở mức quá thấp, không đủ phục vụ sinh hoạt.
Vị này nhấn mạnh: "Trước những trận mưa lớn bất thường vượt mốc lịch sử, các chủ đầu tư cần chủ động chia sẻ dữ liệu và hạ mực nước hồ khi có tin bão; tuyệt đối không để hồ tích đầy nước mới bắt đầu xả. Việc thông báo lưu lượng xả lũ phải trung thực, kịp thời để bảo đảm an toàn tối đa cho vùng hạ du".
Bảo đảm an toàn tuyệt đối tính mạng người dân
Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu rà soát toàn bộ quy trình vận hành liên hồ chứa, cắt giảm các khâu trung gian để rút ngắn thời gian ban hành lệnh vận hành trong tình huống khẩn cấp.
Theo ông Trần Phước Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, thời gian qua, địa phương cơ bản quản lý tốt các hồ chứa thủy điện, đáp ứng nhu cầu nguồn nước cho sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và phát điện. Tuy nhiên, tình hình thời tiết bất thường hiện nay đòi hỏi tỉnh phải chủ động hơn nữa trong kịch bản ứng phó.
Lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh sự cấp thiết của việc xây dựng công cụ tính toán khoa học dựa trên dữ liệu quan trắc chính xác, cập nhật liên tục để phục vụ công tác điều hành. "Mục tiêu tối thượng là bảo đảm an toàn tuyệt đối tính mạng người dân, an toàn công trình và vùng hạ du, đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất các thiệt hại do thiên tai gây ra" - ông Hiền khẳng định.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Công Thương rà soát toàn bộ quy trình vận hành liên hồ chứa, tham mưu cấp có thẩm quyền điều chỉnh phù hợp thực tiễn.
Đáng chú ý, để rút ngắn tối đa thời gian ban hành lệnh vận hành hồ chứa trong tình huống khẩn cấp, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao thành lập tổ tham mưu chuyên trách. Nhiệm vụ của tổ là tinh gọn quy trình, cắt giảm các bước trung gian và áp dụng cơ chế phối hợp linh hoạt.
Song song đó, đơn vị này sẽ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ số hóa bản đồ ngập lụt vùng hạ du, xây dựng hệ thống công cụ tính toán theo thời gian thực làm cơ sở khoa học cho việc ra quyết định.
Về công tác quy hoạch, tỉnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện bản đồ ngập lụt vùng hạ du; xác định rõ nghĩa vụ tài chính giữa ngân sách nhà nước và chủ hồ. Trước mắt, các dữ liệu bản đồ hiện có phải được bàn giao ngay để địa phương chủ động xây dựng kịch bản ứng phó.
UBND tỉnh cũng yêu cầu các địa phương kiện toàn phương án ứng phó theo mô hình chính quyền 2 cấp, chú trọng năng lực chỉ huy và phản ứng nhanh tại cơ sở theo phương châm "4 tại chỗ", bảo đảm không bị động trước mọi tình huống.
Ngoài ra, UBND tỉnh Quảng Ngãi chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh lắp đặt bổ sung hệ thống trạm quan trắc đo mưa, mực nước với mật độ hợp lý. Việc đầu tư phải bảo đảm tầm nhìn dài hạn, kết nối đồng bộ vào hệ thống dữ liệu dùng chung của tỉnh nhằm nâng cao độ chính xác trong dự báo.
